یوسف زنگانه
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ یوسف زنگانه
آرشیو وبلاگ
      وبلاگ علمی آموزشی پژوهشی ()
تئوری x و y نویسنده: یوسف زنگانه - ۱۳٩٢/۸/۱٦

نظریه x و y از جمله رهیافتهای منابع انسانی به مدیریت است. داگلاس مگ گریگور با تأثیرپذیری شدید از مطالعات هاتورن و نظریه مزلو، در کتاب معروف خود تحت عنوان بعد انسانی سازمان این نظریه را ترویج کرد که مدیران باید توجه بیشتری به نیازهای اجتماعی و خودشکوفایی افراد در محیط کار داشته باشند. مک گریگور در نظریه ای دو ساحتی ئر مورد انسان، برداشتها ، طرز تلقیها و نگرشهای مدیران را در مورد انسان به دو گروه تقسیم کرده است. وی برای اجتناب از پیشداوری افراد در مورد این دو گروه، آنها را با دو حرف x و y مشخص کرده است.


به طور کلی مفروضات نظریه x عبارتند از:

  • 1.بیشتر انسانها ذاتاً تنبل و از کار بیزارند؛
  • 2. بیشتر انسانها از قبول مسئولیت گریزانند و ترجیح می دهند که تحت هدایت دیگری قرار گیرند؛
  • 3. برای انگیزش انسانها باید از مشوقهای مادی و اقتصادی و ایجاد امنیت استفاده کرد؛
  • 4. قابلیت خلاقیت و نوآوری برای حل مسائل فقط در تعداد محدودی از افراد یافت می شود که به مشاغل مدیریت و رهبری می پردازند؛
  • 5. بیشتر مردم باید تحت کنترل دقیق قرار گیرند؛ زیرا معمولاً افراد از غلاقه کافی برای کار برخوردار نیستند.

در حالی که مفروضات نظریه y عبارتند از:

  • 1. کار به طور طبیعی مانند بازی است؛
  • 2. معمولاً افراد مسئولیت پذیرند و با اشتیاق به دنبال پذیرش مسئولیت هستند؛
  • 3. اگر افراد به کار خود علاقمند باشند، به طور مناسبی برانگیخته می شوند؛ در واقع احساس رضایت درونی بهترین پاداش برای افراد است و شیوه خود کنترلی مؤثرتر از کنترل توسط دیگران است؛
  • 4. ((قابلیت خلاقیت و نوآوری برای حل مسائل)) به طور طبیعی بین جمعیت انسانها توضیع شده است؛
  • 5. کنترل را می توان به خود افراد واگذار کرد؛ در واقع شیوه خود کنترلی مؤثرتر از کنترل توسط دیگران است.
  • ویژگیهای سبکهای مورد استفاده مدیران، بر مبنای مفروضات x و y
  • ویژگیهای سبکهای مدیریت بر مبنای پیش فرضهای نظریه x

    ویژگیهای سبکهای مدیریت بر مبنای پیش فرضهای نظریه y

    1

    تأکید بر تمرکز و تصمیم گیری متمرکز

    1

    تأکید بر عدم تمرکز و استقلال واحدهای سازمانی

    2

    تأکید بر کنترل منابع

    2

    تأکید بر ارزیابی نتایج

    3

    مدیر مداری و ایفای نقش رهبری توسط مدیران

    3

    کارمند مداری و ایفای نقش حمایتی توسط مدیران

    4

    استفاده از مشوق های خارجی

    4

    استفاده از مشوقهای درونی شغل

    5

    توقع حصول نتایج کوتاه مدت

    5

    توقع حصول نتایج بلند مدت

    6

    استفاده از ساز و کار های کنترل توسظ دیگران

    6

    استفاده از ساز و کار های کنترل درونی

    7

    تدکید بر استفاده صرف از امکانات و ظرفیتهای موجود

    7

    کوشش برای توسعه منابع و افزایش ظرفیت تولید و خدمات

    8

    تأکید بر ضرورت رفع تضاد میان منافع افراد

    8

    پذیرش امکان وجود وحدت و همکاری در میان کارکنان (یا حداقل وجود منافع متقابل)

  • بر اساس این نظریه، مدیران با توجه به مفروضاتی که در مورد انسان دارند، به هدایت کارکنان می پردازند و سبکی را برای رهبری انتخاب می کنند که متناسب با مفروضات مذکور باشد.
  • مگ گریگور بر این باور بود که مدیران باید نگرش خود به انسان را بر مبنای مفروضات نظریه y قرار دهند؛ به همین دلیل، آن گروه از مدیران که مفروضاتی مبتنی بر نظریه x دارند را به تغییر مبانی نگرش فرا می خواند.
  • به نظر وی اگر نگرش مدیر مبتنی بر مفروضات نظریه x باشد، با کارکنان خود نیز با همان نگرش رفتار خواهد کرد؛ از این رو، چنین مدیری از ساز و کارهای کنترل تفصیلی بهره می گیرد و برای ایجاد انگیزه در کارکنان، صرفاً از محرکهای مادی استفاده می کند؛ در حالی که اگر نگرش مدیر مبتنی بر مفروضات نظریه y باشد، می تواند هدفهای فردی و سازمانی را تلفیق کند. چنین مدیری برای تلفیق هدفهای مذکور به کارکنان خود آزادی عمل بیشتری می دهد، خلاقیت و نوآوری را تشویق می کند، کنترل را به حداقل می رساند، و برای جذاب تر کردن کار و ارضای نیازهای سطوح عالی تر کارکنان می کوشد. تحت چنین شرایطی، کارکنان نیز تعهد بیشتری نسبت به سازمان خواهند داشت. البته مک گریگور نیز می دانست که برخی از کارکنان نابالغ، در ابتدای کار به کنترل بیشتری نیاز دارند تا به بلوغ کافی دست یابند و شایستگی آن را پیدا کنند که با آنها بر مبنای نگرش مبتنی بر نظریه y رفتار شود.
  • این تئوری توسط داگلاس مک گریگور (Douglas MC Grigor) در کتابی با نام «طرف انسانی کسب و کار» (Human Side of The Enterprise) مطرح شده است،‌ که در آن تأثیر فلسفه مدیریت را به وسیله فرضیاتی که مدیران در مورد کارکنان سازمان دارند مورد بررسی و نظریه‌پردازی قرار می‌دهد.
  • در این شیوه نگرش بر مدیریت منابع انسانی، براساس تئوری دوجنبه‌ای X و Y کارکنان سازمان در دو گروه جای می‌گیرند و با دو دیدگاه مدیریتی طبقه‌بندی می‌شوند و متناسب با ویژگی‌های هر گروه روش‌های مدیریتی مناسب نیز ارائه می‌شود برای روشن شدن بحث شاخص‌های هر یک از دو تئوری مذکور مطرح می‌شود.
  • 1ـ تئوری ایکس (Theory "X")
  • 1-1- در این تئوری منابع انسانی سازمان واجد خصوصیات زیر می‌باشد:
  • ــ منابع انسانی سازمان علاقه زیادی به کار ندارند
  • ــ منابع انسانی سازمان کم‌تحرک و کم‌تلاش هستند
  • ــ منابع انسانی سازمان بیشتر خواهان حاشیه امنیت می‌باشند
  • ــ‌ منابع انسانی سازمان مسئولیت‌پذیر نیستند
  • 1-2- روش‌های مدیریت منابع انسانی براساس تئوری ایکس (Theory "X")
  • ــ منابع انسانی سازمان برای اصلاح رفتار سازمانی همیشه باید تحت نظارت باشند
  • ــ منابع انسانی سازمان نیاز به راهنمایی مستمر دارند
  • ــ منابع انسانی سازمان باید همواره مورد کنترل قرار گیرند
  • ــ منابع انسانی سازمان باید همواره در معرض تهدید به تنبیه باشند
  • 1-3- روش‌های ارزیابی مدیریت از منابع انسانی براساس تئوری ایکس (Theory "X")
  • ــ ارزیابی عملکرد، فرایندی نزولی است در این روش مقامی ارشد قضاوت خود را در مورد عملکرد زیردست براساس استانداردهای مدیریت انجام می‌دهد
  • 1-4- شالوده و زیربنای نظریه (تئوری X)
  • ــ این نظریه بر اصول مدیریت قدیمی استوار است
  • ــ طرح پرداخت دستمزد به روش قدیمی و متناسب با این نگرش انجام می‌شود
  • ــ این تئوری (نظریه) فاقد توانایی لازم برای اجرای مسئولیت‌های گسترده توسط منابع انسانی سازمان می‌باشد
  • 2ـ تئوری وای (Theory "Y")
  • 2-1- در این تئوری منابع انسانی سازمان واجد خصوصیات زیر می‌باشند:
  • ــ منابع انسانی سازمان کار کردن را دوست دارند
  • ــ منابع انسانی سازمان، مسئولیت‌پذیر هستند
  • ــ منابع انسانی سازمان دارای ویژگی خود ـ نظارتی هستند
  • ــ منابع انسانی سازمان کار را همانند سرگرمی و استراحت امری طبیعی می‌دانند
  • ــ منابع انسانی سازمان برای دستیابی به هدف‌های سازمانی به صورت خودآگاه تلاش می‌کنند
  • ــ منابع انسانی سازمان پاداش خود را از طریق دستیابی به هدف‌های سازمانی قابل تحقق می‌دانند
  • ــ منابع انسانی سازمان آمادگی و توانایی یادگیری احساس مسئولیت را دارند
  • ــ منابع انسانی سازمان دارای قدرت خلاقیت و ابتکار بالایی هستند
  • 2-2- روش‌های مدیریت منابع انسانی براساس تئوری «وای» (Theory "Y")
  • ــ سرپرستی بر منابع انسانی (به شکل گسترده و همه‌جانبه) ضرورت ندارد.
  • ــ طرح نظام تشویقی و مشارکتی، در مورد منابع انسانی سازمان، به کار گرفته می‌شود
  • ــ در مدیریت منابع انسانی سازمان، از دستاوردهای پژوهش‌های علوم رفتاری استفاده می‌شود.
  • ــ‌ در مدیریت منابع انسانی سازمان به پرورش،‌ارتقاء و توانمندسازی منابع انسانی توجه ویژه‌ای می‌شود.
  • 2-3- روش‌های ارزیابی مدیریت، از منابع انسانی سازمان، براساس تئوری «وای» (Y)
  • ــ ارزیابی عملکرد بیشتر با مشارکت کارکنان و با بررسی صحیح و اصولی از کارکرد منابع انسانی انجام می‌گیرد این روش به سرپرست و منابع انسانی زیر دست آن کمک می‌کند تا ظرفیت‌های اثربخشی و کارآیی خود را رشد دهند.
  • 2-4- شالوده و زیربنای نظریه (تئوری Y)
  • ــ این نظریه بر اصول مدیریت نوین استوار است
  • ــ طرح پرداخت دستمزد با تخصیص سهم، از صرفه‌جویی‌ها و سودهای افزایش یافته، همراه است
  • ــ این نظریه دارای توانایی لازم برای اجرای مسئولیت‌های گسترده توسط منابع انسانی می‌باشد
  • 3ـ رویکرد نظری بر مدیریت منابع انسانی بر پایه تئوری زد (Theory "Z")
  • این تئوری (نظریه) مدیریتی توسط ویلیام اوچی (William Ochi) در کتابی با نام تئوری Z در سال 1981 ارائه شده است که به عنوان استراتژی‌های مدیریت در سازمان مطرح است این تئوری بر پایه سه اصل بنا شده است که کاربرد آن می‌تواند موفقیت گروه را در رسیدن به هدف‌های سازمانی تضمین کند.
  • 3-1- رعایت اخلاق حرفه‌ای
  • ــ در این اصل به منشور اخلاق حرفه‌ای توجه می‌شود و هر فرد در گروه کاری سازمان به منافع جمع می‌اندیشد و تحقق منافع فردی را در تأمین منافع گروه کاری می‌داند.
  • 3-2- وفاداری به همکاری:
  • ــ‌ در این اصل هر فرد در گروه کار نسبت به سایر اعضای گروه با احساس وفاداری به وظایف محوله (که براساس تقیسم کار اقناعی و متناسب با تخصص‌ها و مهارت‌ها انجام می‌گیرد) هماهنگ با گروه عمل می‌کند تا گروه به هدف‌های پیش‌بینی شده نایل شود.
  • 3-3- اعتماد به همکاران:
  • ــ در این اصل کار گروهی بر پایه اعتماد متقابل بین گروه کاری استوار است و تقویت آن برای تحقق هدف‌های سازمانی پراهمیت است و مدیریت منابع انسانی باید این ویژگی‌ها را در گروه‌های کار تقویت نماید. زیرا رعایت و تقویت و گسترش این اصول در سازمان به تحقق بنیان‌های زیر می‌انجامد
  • ــ ایجاد اشتراک هدف در کارگروه سازمان
  • ــ بهبود نتایج اکتسابی از فعالیت‌های کارگروهی
  • ــ بهبود ارتباطات سازمانی
  • ــ‌ بهره‌مندی از خرد جمعی در تصمیم‌گیری‌های مؤثر
  • نگرش فرایندی-سامانه‌ای
  • در این نگرش به مدیریت منابع انسانی بر اساس اتکای بخش‌های مختلف مدیریت منابع انسانی با یکدیگر و در نظر گرفتن اتکای متقابل مدیریت منابع انسانی با سایر مدیریت‌ها و سازمان به صورت یکپارچه نگریسته می‌شود.
  • فرایند: در این نگرش جریانی قابل تشخیص از مجموعه رویدادهایی است برای رسیدن به هدف، ثمرات یا سرانجامی رضایت‌بخش، برای نمونه در مدیریت منابع انسانی، سمت‌های خالی مانده سازمان رویدادی است که با معمولا اخذ تصمیم استخدام، استخدام متقاضیان، انتقالات، انتصابات و ترفیعات هدف‌های رضایت‌بخش سازمان را پوشش می‌دهد.
  • سامانه: از سویی دیگر مجموعه خاصی از روش‌ها و ابزارها برای انجام فرآیندی برنامه‌ریزی شده است. نظام جذب و تامین نیروی انسانی، سازمانی مشخص است شامل ابزار و روش‌هایی مانند فرم خاص تقاضای کار مصاحبه، استعلام از معرفین، آشناسازی، دوره آزمایشی روش کاریابی فرد در سازمان و یا روش انتقال فرد می‌باشد.
  • بر اساس نگرش فرایند-سامانه مدیریت منابع انسانی عبارت است از برنامه‌ریزی منظم، توسعه و کنترل شبکه‌ای از فرایندهای مرتبط، تاثیرگذار و دربرگیرنده تمام اعضای سازمان، این فرآیندها عبارتند از:
  •          · برنامه‌ریزی منابع انسانی
  •          · طراحی شغل و کار
  •          · جذب و تامین نیروی انسانی
  •          · آموزش و تجهیز نیروی انسانی
  •          · ارزیابی عملکرد
  •          · حقوق و دستمزد و پاداش
  •          · حفاظت و حمایت
  •          · بهبود سازمان
  نظرات ()
مطالب اخیر نقش میانجی رفتار شهروند سازمانی در تاثیر حمایت سازمانی ادراک شده و توانمندسازی بررسی میزان برخورداری رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه مازندران نظر مشورتی در خصوص عدم وجاهت پرداخت کمک هزینه‌ عائله‌مندی به زنان مجرد رأی شماره 1907 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مدیریت عملکرد استراتژیک سازمان رأی شماره 5 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص فوق العاده جذب کارکنان غیر هیأت قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۳۹۴ کل کشور
کلمات کلیدی وبلاگ erp (۱) آزمون استخدامی (۱) آزمون ها و دوره های آموزش (٦) آمار (٥) آموزش (۳) آموزش شهروندی (۱) اثربخشی (۱) اخلاق حرفه ای (۳) ادامه تحصیل (۱) ارتباطات (٢) ارزشیابی عملکرد (٢) اطلاعات عمومی (۱) اطلاعیه (۱) امام خمینی (ره) (۱) انگیزه شغلی (۱) ایثارگران (۱) بازنشستگی (۱) بخشنامه ها و آیین نامه ها و مصوبات (۸۱) برنامه ریزی (٥) بهره وری (۱) پایان نامه (۱) پایان نامه ها (۱) پرداخت الکترونیکی (۱) پرسشنامه (۱) پرسشنامه ها (۱) تئوریهای مدیریت (٤٠) تبدیل وضعیت (۱) تجارت الکترونیک (٢) تصویبنامه (۱٠) تعهد سازمانی (٢) تفاوت تطبیق (۱) جوانان (۱) حرکات ورزشی (۱) حسابداری (۱) حمل و نقل و ترافیک (٤) خبر (۱) دانشجویی (۱٠) دانلود (۱۱) دانلود سوالات آزمون دکتری (۱۳) دانلود سوالات آزمون دکتری کارشناسی ارشد (٢) دستمزد (۱) دیوان عدالت اداری (٩) رای 1907 (۱) رای 555 (۱) رای 849 (۱) رای 874 (۱) رضایت شغلی (۱) رفتار شهروندی (٤) زلزله (٢) سازمان و مدیریت (۸) سازماندهی (۱) ساماندهی نیروی انسانی (٢) سرمایه اجتماعی (٤) سرمایه فکری (۱) شهر الکترونیکی (٧) ضریب حقوق (۱) ضوابط اجرایی بودجه 94 (۱) عدالت سازمانی (۱) فرهنگ (۱) فرهنگ مشارکت (٤) فناوری اطلاعات (۱) فناوری و it (۱) فوق العاده جذب (٢) فوق العاده ویژه (۱) قانون بودجه (۱) گردشگری (۱) لایحه بودجه (۱) مالی و سرمایه گذاری (۱) مدیران دولتی (۱) مدیریت (۳٥) مدیریت استراتژیک (٢) مدیریت خدمات شهری (٥) مدیریت خدمات کشوری (۱) مدیریت دانش (۱) مدیریت دولتی (۳) مدیریت مشارکتی (٢) مدیریت منابع انسانی (۱٧٤) مدیریت یکپارچه شهری (۱) مذهبی (۱٠) مسابقه (۱) مقالات اجتماعی (٧) مقاله (۸۳) مقام معظم رهبری (٧) منابع کارشناسی ارشد و دکتری (۳) مناسبت های ویژه (۳٥) مهدویت (۱) نحوه نگارش مقاله (٢) نرم افزارهای کاربردی (٢) نظر مشورتی (۱) نظریه های انگیزشی (۱) نکات مدیریتی (٢) هدایت (۱) هماهنگــــی (۱) همایش ها (٦) هوش معنوی (۱) هوش هیجانی (٢) وظائف مدیریت (٦) ولایت فقیه (۸) کارآفرینی (۱) کتابهای الکترونیکی مدیریتی (۳) کتابهای مدیریتی (۱) کتب و نشریات (۱۸) کلید سوالات آزمون (۱) کمک هزینه عائله مندی (۱) کمک هزینه مسکن (۱)
دوستان من پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطالب مرتبط با دروس مدیریت و حسابداری دکتر کرم اله دانشفرد دومين جشنواره ملی شهرنگار- مدیریت شهری مشهد در آینه رسانه دانشکده اقتصاد و مدیریت واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی فروشگاه اینترنتی مهرویان پایگاه فرهنگی روایت صدر پایگاه خبری تحلیلی علمی فرهنگی اجتماعی خانم اسلامی زاده آقای توکلی خانم دولتی خانم بائی خانم جباری خانم سهرابی آقای امیرهوشنگ دهپور آقای محمدعلی زارعی خانم صفری آقای هوشنگ یاورپور خانم اکبری آقای ریحانی خانم رحیمی خانم گلچی کمیته علمی مدیریت دولتی دیار رنج آقای کیانی علی زنگانه ابوالفضل فراهانی-مدیریت خانم رحیمی-مبانی مدیریت خانم محمد سلطانی-جزوات مبانی سازمان و مدیریت علی اکبر پورمهدی-مبانی سازمان و مدیریت خانم ارسلاني ناهيد خانم اخلاقی خانم ثقفی سالار افتاده-جزوات مبانی سازمان و مدیریت اخبار فناوری اطلاعات طراح قالب