یوسف زنگانه
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ یوسف زنگانه
آرشیو وبلاگ
      وبلاگ علمی آموزشی پژوهشی ()
کاهش بهره وری، پیامد هدررفت سرمایه‌ای به نام نیروی کار نویسنده: یوسف زنگانه - ۱۳٩۱/٢/۳

در روزهای واپسین سال 1390 خورشیدی، خبری بر خروجی بسیاری از خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری قرار گرفت که در آن روزهای پرمشغله، چندان مورد توجه واقع نشد. تیتر خبر این بود:«بهره‌وری نیروی کار در ایران 9/1درصد برآورد شده است.»


هیچ کس، از مسئولان تا شهروندان عادی نمی‌تواند درباره پایین بودن بهره‌وری نیروی کار در ایران دچار تردید شود. فقط کافی است برای انجام یک کار اداری مجبور شوید یک یا چند روز را به سازمان‌های دولتی سری بزنید. به احتمال زیاد با انبوه کارمندانی مواجه می‌شوید که بدون انگیزه‌های کافی مشغول به کارند و بسیاری شان با بی میلی پاسخ گوی ارباب رجوع هستند. البته کارمندان فقط بخشی از نیروی کار در کل جامعه به حساب می‌آیند، اما اگر از همین مثال ساده آغاز کنیم و در یک قضاوت منصفانه پای درد دل‌های نیروی کار هم بنشینیم، بدون شک آنان نیز خواهند گفت که تحت تاثیر چه عواملی، انگیزه کافی را برای حضور پر انرژی و موثر در محیط کار ندارند. 

اما به راستی این چرخه معیوب تا کی می‌تواند ادامه پیدا کند؟ تا چه زمان نیروی کار باید به بهانه پایین بودن حقوق، نبود تسهیلات و فشار کار از انجام درست وظایف خود سر باز بزند و از سوی دیگر مسئولان بدون توجه به واقعیت‌های جامعه، با تدوین قوانین حقوقی که بسیاری از آنها در جهت حمایت از نیروی کار نیست، به این بی انگیزگی دامن بزنند. 



یک ساعت کار مفید روزانه

متوسط شاخص بهره‌وری نیروی کار در ایران تنها 9/1 درصد است، در حالی که این رقم مطابق برنامه پنجم توسعه باید به 5/3 درصد می‌رسید. 

جمشید پژویان، رئیس شورای ملی رقابت، ضمن بیان این مطلب می‌افزاید: متاسفانه شاخص‌های بهره‌وری بنگاه‌ها در کشور استاندارد نیست و پایین بودن بهره‌وری نیروی کار، یکی از چالش‌های عمده اقتصاد امروز کشور است؛ به طوری که آخرین آمار از ساعت کار مفید در بنگاه‌ها، به طور متوسط، بیانگر یک ساعت کار مفید روزانه است.

وی معتقد است: بنگاه‌ها برای بهره‌ور شدن، نیازمند دستیابی به شاخص‌هایی چون کوچک سازی و سبک سازی سازمان، بهره‌گیری از مدیران برتر، بهره گیری از نیروهای خبره و نخبه و اجرای سیاست‌های موثر در رشد و بالندگی هستند.

غلامرضا مصباحی مقدم، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به در دستور کار بودن تصویب قانون نظام بهره‌وری می‌گوید: بهره‌وری یکی از محورهای اصلی تحول اقتصادی در کشور است و تامین بخش عظیمی از ثروت جامعه به تحقق آن بستگی دارد.

وی با تاکید بر این که بهره‌وری یک بنگاه اقتصادی به معنای بازدهی بیشتر آن بنگاه، بدون هزینه کرد بیشتر است، می‌افزاید: یکی از ریشه‌های بهره ور نبودن بنگاه‌های اقتصادی در ایران به نظام آموزش عالی باز می‌گردد؛ چرا که در این نظام با وجود سرمایه گذاری برای نیروی انسانی، آن طور که باید، بهره‌وری در رشته‌های تحصیلی تحقق نیافته است.

این نماینده مجلس ادامه می‌دهد: ما اکنون نیازمند اصلاح مدل‌ها و روش‌های نظام تولید با هدف ارتقای شاخص‌های بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید هستیم. یکی از مهم‌ترین مثال‌هایی که می‌توان برای بهره ور نبودن اقتصاد ایران زد، این است که برای مثال نرخ مصرف حامل‌های انرژی در ایران، 3 برابر میانگین جهانی است.

وی توضیح می‌دهد: یعنی این که ما از میزان انرژی که مصرف می‌کنیم، باید 3 برابر تولید داشته باشیم تا بهره ور شویم، اما می‌بینیم که متاسفانه این گونه نیست. یا این که 90درصد از آب تولیدی کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، اما این بخش آن طور که باید بازدهی ندارد؛ چرا که برای مثال، ما هنوز در این بخش از روش‌های مدرنی چون آبیاری قطره‌ای که حجم تولید را در این بخش 3 برابر می‌کند، استفاده نمی‌کنیم.



بهره‌وری چیست؟

تلاش برای بهبود و استفاده مؤثر و کارآمد از منابع گوناگون مانند نیروی کار، سرمایه، مواد، انرژی و اطلاعات، هدف تمامی مدیران سازمان‌های اقتصادی و واحدهای تولیدی، صنعتی و مؤسسات خدماتی است. وجود ساختار سازمانی مناسب، روش‌های اجرایی کارآمد، تجهیزات و ابزار کار سالم، فضای کار متعادل و از همه مهم‌تر نیروی انسانی شایسته، از ضرورت‌هایی است که برای نیل به بهره‌وری مطلوب باید مورد توجه مدیران قرار گیرد. 

واقعیت آن است که نیروی انسانی کارآمد، مهم‌ترین عامل دستیابی به اهداف تعیین شده در هر سازمانی است، به همین دلیل اگر نیروی کار در هرمجموعه سازمانی از بهره‌وری کافی برخوردار نباشد، موجب هدررفت سایر عوامل می‌شود. 

امروزه سازمان‌ها و موسسات موفق در سراسر جهان به بهروه‌وری نیروی کار توجه بسیار دارند و برای افزایش کارآمدی این عامل، تلاش‌ها وبرنامه‌ریزی‌های بسیار می‌کنند. اما تعریف دقیق و علمی بهره‌وری چیست؟ در این باره تعاریف گوناگونی وجود دارد. در یک تعریف بیان می‌شود، بهره‌وری عبارت است از «به حداکثر رساندن استفاده از منابع، نیروی انسانی و تمهیدات به طریق علمی، با هدف کاهش هزینه‌ها و افزایش رضایت کارکنان، مدیران و مصرف‌کنندگان». 

در تعریفی دیگر، صاحب نظران، بهره‌وری نیروی انسانی را به معنای حداکثر استفاده مناسب از نیروی انسانی، به منظور حرکت در جهت اهداف سازمان با کم‌ترین زمان و حداقل هزینه می‌دانند.

بر اساس دیدگاه سازمان بهره‌وری ملی ایران، بهره‌وری یک نگرش عقلانی به کار و زندگی است و مشابه یک فرهنگ است که هدف آن، هوشمندانه‌تر کردن فعالیت‌ها برای یک زندگی بهتر و متعالی است. 

بهره‌وری عبارت است از به دست آوردن حداکثر سود ممکن از توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان، مکان و مانند آنها با هدف ارتقای رفاه جامعه، به گونه‌ای که افزایش آن به عنوان یک ضرورت، در جهت ارتقای سطح زندگی انسان‌ها و ساختن جامعه همواره مدنظر صاحب نظران سیاست، مدیریت و اقتصاد قرار دارد.



محیط کار، خانه دوم

محیط کار انسان، هم چون خانه دوم اوست. چه بســــا بسیاری از نیروهای کار، بیشتر ساعت‌های روزانه خود را بیش از آن که در خانه باشند، در محیط کار خود می‌گذرانند.

بنابراین بدیهی است که محیط کار نیز باید هم چون خانه، برآورنده حداقل نیازهای روحی و روانی افراد باشد تا آنان ضمن کسب درآمـــد و ارتقای سطح دانش و مهارت حرفه‌ای خود بتوانند به خدمتی صادقانه و فعالیتی موثر بپردازند. 

اما متاسفانه در بیشتر موارد، محیط‌های کار به دور از استانداردهای لازم تبدیل به فضایی برای بهره کشی از نیروی کار می‌شود. بسیاری از نیروهای کار در ایران از شرایط خود در محیط کار رضایت ندارند و بسیاری از آنان فقط به دلیل نیازهای مالی، به تحمل شرایط می‌پردازند. اما همین احساسی که به آن «تحمل شرایط» گفته می‌شود، سرآغاز بی انگیزی نیروی کار است. چون در بردارنده این معنی است که حضور در محیط کار تنها به مفهوم سپری کردن ساعت‌های کار بدون انگیزه کافی و روحیه بالا و فقط برای کسب یک درآمد حداقلی است.

صادق.س- کارمند شرکتی یکی از سازمان‌های دولتی است. او که با مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی، مشغول به کار است، می‌گوید: از سرناچاری تن به این شرایط سپرده‌ام، وگرنه این روندی که سازمان (...) در پیش گرفته است، مفهومی به غیر از استثمار نیروی کار ندارد. تصور کنید دریافتی من از حداقل حقوق مصوب وزارت کار کم‌تر است و همین حقوق اندک هم، هر دو سه ماه یک بار پرداخت می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: کار من رسیدگی به مشکلات مردم است، این در حالی است که با این وضع درآمد و نحوه پرداخت، سرتاسر زندگی خود من پر از مشکل است. حالا تصور کنید من با چه روحیه‌ای می‌توانم پای درد دل‌های مردم بنشینم و برای حل مشکلات آنها، چاره اندیشی کنم.

محمد، جوان 25 ساله‌ای که در توصیف شرایط کار در ایران بر واژه «سرخوردگی» تاکید می‌کند، می‌گوید: دو سال است که فارغ‌التحصیل شده‌ام، سال اول با ماشین پدرم مسافرکشی کردم تا این که با کلی خواهش و سفارش قرار شد در یک اداره دولتی مشغول به کار شوم. ابتدا گفتند باید یک مدت کارآموزی کنم. این بهره‌کشی 

بی مزد 6 ماه طول کشید،در حالی که من به دلیل انگیزه‌ای که برای بستن قرارداد داشتم، از صبح تا پایان وقت اداری یکسره مشغول کار بودم. در حالی که کارمندان رسمی و پیمانی مجموعه، گویی برای تفریح آمده بودند. یا در حال خوردن و شوخی کردن بودند یا با دوست و فامیل و آشنا تلفنی صحبت می‌کردند و اگر گاهی هم حوصله داشتند، کار کوچکی انجام می‌دادند. 

وی می‌افزاید: بارها شاهد بودم کاری که ممکن بود در نیم ساعت انجام شود، تا چند روز ادامه پیدا می‌کرد. جالب است که وقتی از یکی از کارمندان، دلیل این روند را پرسیدم، خیلی راحت گفت: شما هنوز کم تجربه ای. اگر قرار باشد همه کارهایت را به سرعت انجام دهی، انتظار بقیه را از خودت بالا می‌بری و از طرف دیگر مگر چه قدر حقوق می‌گیریم که بیش از این‌ها کار کنیم!

محمد در پایان می‌گوید: متاسفانه بعد از شش ماه رفتن و آمدن یک روز دیدم با یکی از اقوام دور رئیس برای شغل موردنظر قرارداد بسته‌اند و من چون کارآموز بودم، نمی‌توانستم برای اعتراض به سوء استفاده‌ای که در آن شش ماه از من شد، اقدامی انجام دهم.

روایت‌های این چنین بسیار است. بسیاری از نیروهای کار با این تجربه آَشنایند و بسیاری از مردم هم این رفتارها را به عنوان روند معمول در محیط‌های کار، پذیرفته‌اند.



عوامل موثر در افزایش بهره‌وری نیروی کار

عوامل متعددی در افزایش انگیزه‌های نیروی کار برای حضور کارآمد در محیط کار موثر است که بررسی همه آنها در این مطلب نمی‌گنجد. به همین دلیل با دکتر مجتبی صلاحی، استاد مدیریت دولتی، درباره رابطه رضایت شغلی و افزایش بهره‌وری نیروی کار به گفت و گو پرداختیم.

دکتر صلاحی با تاکید بر این که رضایتمندی فرد از شغل خود نسبت مستقیم با بهره‌وری دارد، می‌گوید: ایجاد رضایت شغلی در فرد بستگی به عوامل متعددی دارد که در کنار هم موجب دستیابی به نتیجه مطلوب می‌شود. 

چه بسا نبود تنها یک عامل موجب نارضایتی فرد از شرایط شغلی خود می‌شود و بر عملکرد او به طور مسقیم اثر می‌گذارد. به عنوان مثال عواملی چون میزان درآمد، امنیت شغلی، ارتقای شغلی، شرایط کار، توجه به علایق، استعدادها، مهارت‌ها و تجربه‌های فرد، جایگاه اجتماعی شغل، وجهه و اعتبار سازمانی، فرهنگ سازمانی و ارتباط با همکاران، احترام به فرد و تشویق به دلیل عملکرد مثبت، تاثیر مستقیم بر عملکرد نیروی کار دارد. جالب است که مجموع این عوامل در کنار هم در افزایش کارایی و بهره‌وری موثر است و حذف هر کدام یا بی توجهی به بخشی از آنها، بر عملکرد نیروی کار اثر مستقیم می‌گذارد.

این استاد دانشگاه در حالی که میزان درآمد را مهم‌ترین عامل در افزایش انگیزه نیروی کار می‌داند، می‌گوید: این عامل برای بیشتر افراد، به ویژه کسانی که نمی‌توانند از راه‌های دیگری در کار خود رضایت به دست آورند، از اهمیت بیشتری برخوردار است. از این رو است که بیشترین دلیل تغییر شغل یا تغییر محیط کار در بسیاری افراد، به دلیل پایین بودن سطح درآمد آنان است. به همین دلیل است که عده‌ای از افراد برای کسب درآمد بیشتر، به تغییر شغل خود حتی با منزلتی پایین‌تر اقدام می‌کنند. 

وی امنیت شغلی را نیز عامل مهم دیگری در رضایت شغلی افراد عنوان می‌کند و می‌گوید: مفهوم امنیت شغلی به معنای فارغ از خطر بودن تعبیر می‌شود، یعنی هر عاملی که بتواند خطرات محیط کار مانند مخاطرات جسمی، روحی و روانی را از بین ببرد یا به حداقل برساند، رضایت شغلی را افزایش می‌دهد. به همین دلیل مواردی نظیر نظم، انصاف و احترام تضمین‌کننده ایمنی شغلی به شمار می‌روند و مواردی چون تبعیض و سوء استفاده از رابطه (پارتی بازی)، احساس ناامنی و نارضایتی شغلی را افزایش می‌دهد.

به گفته این استاد دانشگاه، ارتقای شغلی عامل مهم دیگری در افزایش رضایت شغلی است. 

وی در این باره توضیح می‌دهد: انسان به طور ذاتی خواهان ارتقای مقام و پیشرفت در کار خود است. بنابراین برای افزایش رضایت در سازمان‌ها باید برای ارتقای جایگاه نیروی کار چاره‌ای جدی اندیشیده شود. چون وقتی نیروی کار تصور می‌کند پس از 10 یا 20 سال کار جایگاه او متناسب با آن درآمدش ارتقا نمی‌یابد، انگیزه خود را برای تلاش بیشتر از دست می‌دهد.

دکتر صلاحی درباره و‌ظایف مدیران برای بالابردن بهره‌وری نیروی انسانی، می‌گوید: بدون شک افزایش بهره‌وری نیروی کار در هر مجموعه‌ای در ادامه عملکرد مدیران اتفاق می‌افتد. به عبارتی، مدیریت کارآمد با ایجاد فضایی سالم زمینه بهره‌گیری درست از توان نیروی کار را فراهم می‌کند. متاسفانه بسیاری از مدیران در ایران نگاه از بالا به پایین دارند و به همین دلیل هر گونه بهره برداری از نیروی کار را حق خود می‌دانند، بدون آن که به علایق، نیازها، انتقادها و پیشنهادهای نیروی کار توجه کنند.

وی در توصیه به مدیران می‌گوید: تدوین نظام درآمدی مناسب، تدوین شرح وظایف روشن برای کارکنان، فراهم کردن زمینه‌های لازم برای پیشرفت‌های شغلی افراد، آموزش مستمر کارکنان، جذب افراد کارآمد و متخصص، مشارکت افراد در تصمیم گیری‌ها و توجه به انتقادات و پیشنهادهای‌شان، از جمله مواردی است که درصورت توجه مدیران به آنها، می‌تواند در افزایش بهره‌وری نیروی کار موثر باشد.



سرمایه‌ای به نام نیروی کار

امروزه، از نقش و اهمیت نیروی انسانی در فرایند تولید و ارائه خدمات در جوامع بشری به عنوان مهم‌ترین عامل یاد می‌شود. 

با نگاهی اجمالی به مراحل تمدن بشری مشخص می‌شود که نقش نیروی انسانی از یک نیروی کار ساده به سرمایه انسانی تکامل یافته است، چرا که پیشرفت تکنولوژی بدون تحولات نیروی انسانی، فاقد کارایی است. 

در عصر حاضر دیگر تزریق منابع مالی، عامل اصلی توسعه به شمار نمی‌آید، بلکه بهره‌وری نیروی انسانی است که بیش از سایر عوامل، موجب ارتقای سازمان‌ها و به تبع آن توسعه نظام‌های اقتصادی در جهان می‌شود و به همین دلیل است که ریشه و دلیل عقب افتادگی کشورهای توسعه نیافته به طور جدی تحت تاثیر بهره‌وری پایین نیروی انسانی است.

به جرأت می‌توان ادعا کرد که هر ماشینی در نهایت یک ظرفیت تعریف شده دارد که بیش از یک حد معینی نمی‌توان از آن انتظار داشت، اما ظرفیت‌های انسان تا بی نهایت است. بنابراین رشد بالای بهره‌وری به ویژه بهره‌وری نیروی انسانی، همه فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این روزها استفاده درست از نیروی انسانی به عنوان ارزشمند‌ترین و بزرگ‌ترین ثروت هر جامعه به صورت موضوعی مهم مورد توجه دولت‌ها ‌است. به عبارت دیگر می‌توان گفت که انسان هم، هدف توسعه و هم عامل آن به شمار می‌رود و تحقیق اهداف توسعه تا حد قابل توجهی به نحوه اداره و مدیریت این ثروت و منبع حیاتی بستگی یافته است. در این میان تجربه نشان داده است که کوچک‌سازی دولت‌ها و میدان دادن به بخش‌های خصوصی و تعاونی، همزمان موجب صعود روند بهره‌وری و سرمایه گذاری، مشارکت و منابع انسانی می‌شود.

‏فریده عباسی

روزنامه اطلاعات یکشنبه 3 اردیبهشت1391 ـ 30جمادی الاول 1433ـ 22آوریل - شماره 25294

  نظرات ()
مطالب اخیر نقش میانجی رفتار شهروند سازمانی در تاثیر حمایت سازمانی ادراک شده و توانمندسازی بررسی میزان برخورداری رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه مازندران نظر مشورتی در خصوص عدم وجاهت پرداخت کمک هزینه‌ عائله‌مندی به زنان مجرد رأی شماره 1907 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مدیریت عملکرد استراتژیک سازمان رأی شماره 5 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص فوق العاده جذب کارکنان غیر هیأت قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۳۹۴ کل کشور
کلمات کلیدی وبلاگ erp (۱) آزمون استخدامی (۱) آزمون ها و دوره های آموزش (٦) آمار (٥) آموزش (۳) آموزش شهروندی (۱) اثربخشی (۱) اخلاق حرفه ای (۳) ادامه تحصیل (۱) ارتباطات (٢) ارزشیابی عملکرد (٢) اطلاعات عمومی (۱) اطلاعیه (۱) امام خمینی (ره) (۱) انگیزه شغلی (۱) ایثارگران (۱) بازنشستگی (۱) بخشنامه ها و آیین نامه ها و مصوبات (۸۱) برنامه ریزی (٥) بهره وری (۱) پایان نامه (۱) پایان نامه ها (۱) پرداخت الکترونیکی (۱) پرسشنامه (۱) پرسشنامه ها (۱) تئوریهای مدیریت (٤٠) تبدیل وضعیت (۱) تجارت الکترونیک (٢) تصویبنامه (۱٠) تعهد سازمانی (٢) تفاوت تطبیق (۱) جوانان (۱) حرکات ورزشی (۱) حسابداری (۱) حمل و نقل و ترافیک (٤) خبر (۱) دانشجویی (۱٠) دانلود (۱۱) دانلود سوالات آزمون دکتری (۱۳) دانلود سوالات آزمون دکتری کارشناسی ارشد (٢) دستمزد (۱) دیوان عدالت اداری (٩) رای 1907 (۱) رای 555 (۱) رای 849 (۱) رای 874 (۱) رضایت شغلی (۱) رفتار شهروندی (٤) زلزله (٢) سازمان و مدیریت (۸) سازماندهی (۱) ساماندهی نیروی انسانی (٢) سرمایه اجتماعی (٤) سرمایه فکری (۱) شهر الکترونیکی (٧) ضریب حقوق (۱) ضوابط اجرایی بودجه 94 (۱) عدالت سازمانی (۱) فرهنگ (۱) فرهنگ مشارکت (٤) فناوری اطلاعات (۱) فناوری و it (۱) فوق العاده جذب (٢) فوق العاده ویژه (۱) قانون بودجه (۱) گردشگری (۱) لایحه بودجه (۱) مالی و سرمایه گذاری (۱) مدیران دولتی (۱) مدیریت (۳٥) مدیریت استراتژیک (٢) مدیریت خدمات شهری (٥) مدیریت خدمات کشوری (۱) مدیریت دانش (۱) مدیریت دولتی (۳) مدیریت مشارکتی (٢) مدیریت منابع انسانی (۱٧٤) مدیریت یکپارچه شهری (۱) مذهبی (۱٠) مسابقه (۱) مقالات اجتماعی (٧) مقاله (۸۳) مقام معظم رهبری (٧) منابع کارشناسی ارشد و دکتری (۳) مناسبت های ویژه (۳٥) مهدویت (۱) نحوه نگارش مقاله (٢) نرم افزارهای کاربردی (٢) نظر مشورتی (۱) نظریه های انگیزشی (۱) نکات مدیریتی (٢) هدایت (۱) هماهنگــــی (۱) همایش ها (٦) هوش معنوی (۱) هوش هیجانی (٢) وظائف مدیریت (٦) ولایت فقیه (۸) کارآفرینی (۱) کتابهای الکترونیکی مدیریتی (۳) کتابهای مدیریتی (۱) کتب و نشریات (۱۸) کلید سوالات آزمون (۱) کمک هزینه عائله مندی (۱) کمک هزینه مسکن (۱)
دوستان من پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطالب مرتبط با دروس مدیریت و حسابداری دکتر کرم اله دانشفرد دومين جشنواره ملی شهرنگار- مدیریت شهری مشهد در آینه رسانه دانشکده اقتصاد و مدیریت واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی فروشگاه اینترنتی مهرویان پایگاه فرهنگی روایت صدر پایگاه خبری تحلیلی علمی فرهنگی اجتماعی خانم اسلامی زاده آقای توکلی خانم دولتی خانم بائی خانم جباری خانم سهرابی آقای امیرهوشنگ دهپور آقای محمدعلی زارعی خانم صفری آقای هوشنگ یاورپور خانم اکبری آقای ریحانی خانم رحیمی خانم گلچی کمیته علمی مدیریت دولتی دیار رنج آقای کیانی علی زنگانه ابوالفضل فراهانی-مدیریت خانم رحیمی-مبانی مدیریت خانم محمد سلطانی-جزوات مبانی سازمان و مدیریت علی اکبر پورمهدی-مبانی سازمان و مدیریت خانم ارسلاني ناهيد خانم اخلاقی خانم ثقفی سالار افتاده-جزوات مبانی سازمان و مدیریت اخبار فناوری اطلاعات طراح قالب