یوسف زنگانه
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ یوسف زنگانه
آرشیو وبلاگ
      وبلاگ علمی آموزشی پژوهشی ()
ضریب آلفای کرنباخ نویسنده: یوسف زنگانه - ۱۳٩٠/۸/۱٢

ضریب آلفای کرنباخ و ویژگیهای آن با تأکید بر کاربردهای آن در پژوهشهای اجتماعی

پایایی ابزارهای سنجش در پژوهشهای اجتماعی یکی از مهمترین موضوعات روش شناختی است چرا که بدون آن نمی‌توان به نتایج مطالعات تجربی اعتماد کافی داشت. هماهنگی درونی بین آیتم‌ها وضرایب آلفای کرنباخ که بر پایه آن قرار دارد از عمومی‌ترین شیوه‌های بررسی پایایی ابزارهای سنجش است. توجه به این که پایین بودن مقدار ضریب آلفا لزوما به معنای عدم پایایی ابزار نیست. آلفای کرنباخ برای ابزارهای تک بعدی مناسب است و در صورت جند بعدی بودن ابزار باید برای هر بعد به طور جداگانه به محاسبه این ضریب دست زد. ارتباط ضریب آلفای کرنباخ با برخی روشهای دیگر به ویژه روش دو نیمه کردن ابزار سنجش و  همچنین دامنه تغییرات این شیوه‌های محاسبه آن از جمله موضوعاتی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است.


شیوه‌های مختلفی برای سنجش پایایی وجود دارد که عبارتند از:

 آزمون ، آزمون مجدد ، استفاده از فرمهای موازی ، دو نیمه‌کردن ابزار سنجش و هماهنگی درونی بین آیتم‌های ابزار سنجش ، برای هر سنجش هماهنگی درونی بین آیتم‌های مختلف یک ابزار نیز از تکنیک‌های مختلفی می‌توان استفاده کرد که استفاده از ضریب آلفای کرنباخ یکی از آنهاست.

ضریب آلفای کرنباخ به عنوان یکی از ضرایب پایایی [1][1]یا قابلیت اعتماد شناخته می‌شود. این ضریب از عمومی‌ترین ضرایبی است که توسط پژوهشگران علوم اجتماعی برای سنجش پایایی ابزارهای مختلف جمع‌آوری داده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهمترین علت عمومیت استفاده از آن به احتمال زیاد ناشی از ساده‌تر بودن استفاده از این ضریب در عمل است. با این وجود مباحث طرح شده در کتابهای روش شناسی علوم اجتماعی اغلب به اختصار از کنار آن گذشته‌‌اند و احتمالا به همین دلیل ـ با دلایل دیگر ـ برخی ادراکات نادرست این ضریب در بین دانشجویان علوم اجتماعی وجود دارد. در این مقاله سعی شده است تا با ارائه مثالهایی از متغیر های جامعه‌شناختی و همچنین تأمل بیشتر در ویژگیهای ضریب آلفای کرنباخ امکان استفاده صحیح‌تر از آن فراهم شود.

ویژگیهای ضریب آلفای کرنباخ

هر چند ضریب آلفای کرنباخ از طریق فرمول‌های مختلفی قابل محاسبه است اما عمومی‌ترین فرمول مورد استفاده به شرح زیر است.

فرمول 1

که در‌ آن k نماد تعداد آیتم‌ها (گویه‌‌، سوال ، معرف و ....)  نماد مجموع واریانس هر یک از آیتم‌های سازنده ابزار سنجش و  نماد واریانس مجموع نمرات آیتم‌های سازنده ابزار است. ویژگیهای مختلف ضریب آلفای کرنباخ به لحاظ روش شناختی و همچنین تکنیکی شامل موارد زیر است:

1.      ضریب آلفای کرنباخ بر پایه هماهنگی درونی گویه‌ها با یکدیگر قرار دارند.

2.      ضریب آلفای کرنباخ تابع دو متغیر «تعداد آیتم‌های ابزار»  و «متوسط ضریب همبستگی بین آیتم‌ها»[2][2] است

3.      ضریب‌ آلفای کرنباخ مناسب برای سنجش پایایی ابزارهای تک بعدی[3][3] است. (SPSS INC. 1996: 6)

4.       مقدار ضریب‌ آلفای کرنباخ برابر با میانگین کلیه ضرایب پایایی ممکن از طریق دو نیمه کردن است (wuensch, 2004: 4) .

5.      ضریب آلفای کرنباخ به عنوان یی از ضرایب محافظه‌کار شناخته می‌شود به نحوی که ضریب پایای محاسبه شده از سایر شیوه‌ها (نظیر دو نیمه کردن) مقادیر بیشتر از آلفا را نشان می‌دهد.

6.      در عمل، مقدار ضریب آلفای کرنباخ از حداقل  تا حداکثر 1+ تغییر می‌کند (Nichols,1999: 1-8)

در اغلب منابع در رابطه با مقدار مطلوب برای ضریب آلفا، به نوشته نونالی استناد شده است (Nunally) . بر اساس استدلال وی، برای پایا قلمداد کردن یک ابزار، حداقل مقدار 7/0 برای ضریب آلفا لازم است. لذا می‌توان ابزار طرح شده را بر اساس شیوه هماهنگی درونی گویه‌ها، یا قلمداد کرد.

فرمول (2)‌

وجود واریانس مشترک بالا باعث می‌شود واریانس مجموع نمرات بسیار بیشتر از جمع که در آن K نماد آیتم‌ها و r نماد متوسط همبستگی بین آیتم‌هاست. در رابطه با مثال ارائه شده ماتریس همبستگی و متوسط آن به شرح زیر است.

تک بعدی بودن ابزار سنجش

اگر متغیر مورد سنجش یک سازه تک بعدی است. انتظار می‌رود که همبستگی بالایی بین آیتم‌ها وجود داشته باشد  و لذا مقدار ضریب آلفا بالا خواهدبود. اما چنانچه متغیر مورد مطالعه یک سازه چند بعدی است نمی‌توان انتظار داشت که بین آیتم‌های متعلق به ابعاد همبستگی بالایی وجود داشته باشد و در این حالت مقدار ضریب آلفا،‌ از مقدار 1+ فاصله خواهد گرفت و احتمالا به پایین‌تر از مقدار 7/0 کاهش خواهد یافت.

 بر اساس نتایج بدست آمده. این راه‌حل در برابر محقق قرار می‌گیرد که ضریب آلفای کرنباخ را برای هر یک از ابعاد دوگانه فوق به طور جداگانه محاسبه نماید ( بحث تک‌ بعدی بودن ضریب آلفای کرنباخ).

رابطه ضریب آلفا با روش دو نیمه کردن

یکی از روش‌های بررسی پایایی ابزار سنجش ، روش دو نیمه کردن است دو نیمه کردن آیتم‌ها به طرق مختلفی صورت می‌گیرد. گزینش تصادفی، گزینش زوج و فرد و همچنین گزینش قضاوتی به منظور برابر در نظر گرفتن دو نیمه از جمله این موارد است. در هر حال با توجه به تعداد گویه‌ها، تعداد ترکیب‌های ممکن برای گویه‌های دو نیمه مشخص می‌شود. ضریب آلفای کرنباخ برابر با متوسط ضرایب پایایی کلیه حالات دو نیمه کردن است. برای دو گویه تنها 1 ترکیب برای چهار گویه، 3 ترکیب و برای ده گویه 126 ترکیب ممکن وجود دارد. تعداد ترکیب‌های ممکن برای دونیمه تعریف شده از رابطه زیر به دست‌ می‌آید.

رابطه ضریب آلفا با روش دو نیمه کردن

یکی از روش‌های بررسی پایایی ابزار سنجش، روش دو نیمه کردن است. دو نیمه کردن آیتم‌ها به طرق مختلفی صورت می‌گیرد. گزینش تصادفی، گزینش زوج و فرد و همچنین گزینش قضاوتی به منظور برابر در نظر گرفتن دو نیمه از جمله این موارد است. در  هر حال با توجه به تعداد گویه‌ها، تعداد ترکیب‌های ممکن برای گویه‌های دو نیمه مشخص می‌شود. ضریب آلفای کرنباخ برابر با متوسط ضرایب پایایی کلیه حالات دو نیمه کردن است. برای دو گویه تنها 1 ترکیب، برای چهار گویه، 3 ترکیب و برای ده گویه 126 ترکیب ممکن وجود دارد        

یک ویژگی اساسی در تعریف ضریب پایایی این است که نسبت واریانس‌، مطابق با تئوری ، بین صفر تا یک است. اما در عمل ما با نمرات خطا و واقعی مشاهده نشده‌ای روبرو هستیم که وقتی تئوری وارد عمل می‌شویم. کوشش ما برای تخمین پایایی می‌تواند با نتایج غیر قابل انتظاری روبرو شود. در عمل مقادیر ممکن برآورد پایایی از حداقل  تا حداکثر 1+ تغییر می‌کند

 آلفا در صورتی می‌تواند منفی باشد که مجموع واریانس تک تک گویه‌ها، بزرگتر از واریانس مقیاس باشد. از آنجا که واریانس مجموعه‌ای از متغیرهای تصادفی برابر است با مجموع واریانس‌های هر یک از متغیرها به اضافه دو برابر مجموع کوواریانس آنها (Hays. 1981

ضریب آلفا منفی خواهد بود هر گاه میانگین کوواریانس در میان آیتمها منفی باشد.

برخورد با یک ضریب منفی برای آلفای کرنباخ می‌تواند ناشی از انجام برخی خطاها به لحاظ تکنیکی یا روشی باشد. در صورت برخورد کردن با یک ضریب منفی برای آلفای کرنباخ باید به موارد زیر توجه شود.

1.      اولین چیزی که باید چک شود این است که آیا در کدگذاری داده‌ها اشتباهی رخ داده است یا خیر؟ یک اشکال عمومی این است که مقیاس شامل برخی گویه‌هایی است که در جهت متضادی جمله‌بندی شده‌اند و محقق فراموش کرده است  که آنها را به طور مناسب باز کدگذاری [4][4] کند و در نتیجه کوواریانس منفی محاسبه شده‌ است، در حالی که واقعا مثبت است.

2.      احتمال دیگر که در مواردی با نمونه‌های کم و همچنین تعداد کم گویه‌ها رخ می‌دهد. این است که در حالیکه کوواریانس در بین گویه‌ها مثبت است. خطای نمونه‌گیری باعث ایجاد یک کوواریانس منفی در یک نمونه خاص شده است.

3.      در نهایت ممکن است محقق در تهیه گویه‌هایی که پدیده یکسانی را اندازه‌گیری می‌کنند دچار اشتباه شده باشد و گویه‌های تعریف شده واقعا دارای کوواریانس منفی باشند و بنابراین مجموعه گویه‌ها تشکیل دهنده مقیاس منفردی که پدیده یکسانی را بسنجند، نیستند.

بدترین  وضعیت ممکن برای تعریف یک ابزار که پدیده واحدی را بسنجد، این است که ضریب آلفای کرنباخ مقدار  را به خود بگیرد. در یک مورد ساده‌تر، این وضعیت هنگامی که اتفاقی می‌افتد که ابزار شامل دو آیتم است که ضریب همبستگی بین آنها یک ضریب کامل در جهت منفی است ـ واریانس دو گویه‌ با یکدیگر برابر است و لذا واریانس مجموع نمرات نیز برابر با صفر می‌شود.

ضریب آلفای استاندارد و غیر استاندارد

محاسبه ضریب آلفای غیر استاندارد بر پایه واریانس و کوواریانس قرار دارد (فرمول 1، ص) و محاسبه ضریب آلفای استاندارد بر پایه ضریب همبستگی (فرمول 2، صفحه 5) یا نمرات استاندارد قرار دارد. در ابتدا ذکر این نکته اهمیت دارد که «نمی‌توان به طور مطلق یکی از انواع ضرایب را نسبت به دیگری برتر یا مطلوبتر دانست»(Yu. 1993: 3) هر چند این دو مفهوم با یکدیگر رابطه دارند اما دقیقا یکسان نیستند. به لحاظ کاربردی می‌‌توان چنین قضاوت کرد که در برخی شرایط استفاده از هر یک از دو روش فوق نتایج یکسان یا تقریبا یکسانی به بار خواهد آورد و در برخی شرایط نتایج تا حد قابل توجهی متفاوت خواهند بود.

در اغلب ابزارهای سنجش در پژوهشهای اجتماعی که برای اندازه‌گیری یک متغیر خاص طراحی شده‌اند، گزینه‌های مختلف هر آیتم «اغلب» دامنه تغییرات یکسانی داشته و واریانس گویه‌های مختلف به یکدیگر نزدیک است. به عنوان مثال استفاده از طیف لیکرت که امتیاز هر گویه بین 1 تا 5 تغییر می‌کند یا سوالات شناختی که امتیاز هر پاسخ، (پاسخ غلط) یا 1 (پاسخ صحیح است). سایر طیفهای مورد استفاده برای سنجش متغیرهای پنهان نظیر طیف بوگاردوس یا افتراق معنایی، نیز اغلب 5 گزینه‌ای هستند. در این حالت ضرایب آلفای استاندارد و غیر استاندارد به یکدیگر نزدیک دوم خواهد بود.

در حالت دوم ، که کمتر اتفاق می‌افتد ، دامنه تغییرات آیتم‌های مختلف متفاوت است. مثلا برخی آیتم‌ها 0 تا 1 و برخی از آیتم‌‌ها  1 تا 5 . در چنین حالتی که واریانس آیتم‌های مختلف تفاوتهای زیادی در مقایسه با یکدیگر دارند،‌ نتایج روش استاندارد و غیر استاندارد متفاوت خواهد. «در این حالت از ضرایب استاندارد ترجیح داده می شود» (Renaldo & santos. 1996: 6).

در هر حال از آنجا که استفاده از روش استاندارد در حالتهای مختلف (آیتم‌های دارای گزینه‌های با دامنه تغییرات یکسان یا متفاوت)‌ نتایج یکسانی به بار می‌آورد و همچنین این که امکان مقایسه پایایی ابزارها مختلفی که برای سنجش متغیرهای یکسانی توسط گروههای پژوهش طرح شده‌اند را امکان پذیر می‌سازد، ترجیح داده می‌شود.

نتیجه‌گیری

در استفاده از ضریب آلفای کرنباخ باید به برخی نکات مهم توجه شود:

 پایین بودن ضریب آلفای کرنباخ را نباید دلیل برای ناپایا بودن ابزار سنجش تلقی کرد.

 بالا بودن ضریب آلفای کرنباخ به معنای مناسب بودن ابزار طراحی شده به لحاظ نظری نبوده و چه بسا با برخی ملاحظات بتوان بدون تغییر در ابزار به ضرایب پایایی بالاتری دست یافت.

 توجه به ماهیت ضریب آلفای کرنباخ به عنوان تکنیکی برای سنجش هماهنگی درونی آیتم‌های یک ابزار ضروری است.

 چنانچه متغیر مورد سنجش توسط ابزار یک متغیر چند بعدی باشد با توجه به این که این انتظار می‌رود که همواره آیتم‌های سازنده یک بعد با همدیگر نسبت به آیتم‌های سایر ابعاد، هماهنگ‌تر باشند. لذا محاسبه این ضریب برای هر یک از ابعاد به طور جداگانه برای دستیابی به ضریب پایایی واقعی ضروری است.

 منفی بودن ضریب آلفای کرنباخ در صورت فقدان مسائل تکنیکی در محاسبه ضریب به معنای نقصان جدی در طرح ابزار سنجش تفسیر خواهد شد.

 هر چند دلایل ضرایب آلفای استاندارد و غیر استاندارد در مقایسه با یکدیگر دارای برتری مطلق نیستند اما به برخی دلایلی که در متن ذکر شد استفاده از ضریب استاندارد توصیه می‌شود.

 [1][1] _ Reliabilit

[2][2] فرمول مربوط به محاسبه ضریب‌آلفای کرنباخ غیر استاندارد است

[3][3] - Lnisimensional Instruments

[4][4] - Recoode

منبع وبلاگ آموزشی وحید

  نظرات ()
مطالب اخیر نقش میانجی رفتار شهروند سازمانی در تاثیر حمایت سازمانی ادراک شده و توانمندسازی بررسی میزان برخورداری رفتار شهروندی سازمانی کارکنان دانشگاه مازندران نظر مشورتی در خصوص عدم وجاهت پرداخت کمک هزینه‌ عائله‌مندی به زنان مجرد رأی شماره 1907 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مدیریت عملکرد استراتژیک سازمان رأی شماره 5 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری درخصوص فوق العاده جذب کارکنان غیر هیأت قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان تائید کسر کسور بازنشستگی ازفوق العاده جذب کارکنان ضوابط اجرایی قانون بودجه سال ۱۳۹۴ کل کشور
کلمات کلیدی وبلاگ erp (۱) آزمون استخدامی (۱) آزمون ها و دوره های آموزش (٦) آمار (٥) آموزش (۳) آموزش شهروندی (۱) اثربخشی (۱) اخلاق حرفه ای (۳) ادامه تحصیل (۱) ارتباطات (٢) ارزشیابی عملکرد (٢) اطلاعات عمومی (۱) اطلاعیه (۱) امام خمینی (ره) (۱) انگیزه شغلی (۱) ایثارگران (۱) بازنشستگی (۱) بخشنامه ها و آیین نامه ها و مصوبات (۸۱) برنامه ریزی (٥) بهره وری (۱) پایان نامه (۱) پایان نامه ها (۱) پرداخت الکترونیکی (۱) پرسشنامه (۱) پرسشنامه ها (۱) تئوریهای مدیریت (٤٠) تبدیل وضعیت (۱) تجارت الکترونیک (٢) تصویبنامه (۱٠) تعهد سازمانی (٢) تفاوت تطبیق (۱) جوانان (۱) حرکات ورزشی (۱) حسابداری (۱) حمل و نقل و ترافیک (٤) خبر (۱) دانشجویی (۱٠) دانلود (۱۱) دانلود سوالات آزمون دکتری (۱۳) دانلود سوالات آزمون دکتری کارشناسی ارشد (٢) دستمزد (۱) دیوان عدالت اداری (٩) رای 1907 (۱) رای 555 (۱) رای 849 (۱) رای 874 (۱) رضایت شغلی (۱) رفتار شهروندی (٤) زلزله (٢) سازمان و مدیریت (۸) سازماندهی (۱) ساماندهی نیروی انسانی (٢) سرمایه اجتماعی (٤) سرمایه فکری (۱) شهر الکترونیکی (٧) ضریب حقوق (۱) ضوابط اجرایی بودجه 94 (۱) عدالت سازمانی (۱) فرهنگ (۱) فرهنگ مشارکت (٤) فناوری اطلاعات (۱) فناوری و it (۱) فوق العاده جذب (٢) فوق العاده ویژه (۱) قانون بودجه (۱) گردشگری (۱) لایحه بودجه (۱) مالی و سرمایه گذاری (۱) مدیران دولتی (۱) مدیریت (۳٥) مدیریت استراتژیک (٢) مدیریت خدمات شهری (٥) مدیریت خدمات کشوری (۱) مدیریت دانش (۱) مدیریت دولتی (۳) مدیریت مشارکتی (٢) مدیریت منابع انسانی (۱٧٤) مدیریت یکپارچه شهری (۱) مذهبی (۱٠) مسابقه (۱) مقالات اجتماعی (٧) مقاله (۸۳) مقام معظم رهبری (٧) منابع کارشناسی ارشد و دکتری (۳) مناسبت های ویژه (۳٥) مهدویت (۱) نحوه نگارش مقاله (٢) نرم افزارهای کاربردی (٢) نظر مشورتی (۱) نظریه های انگیزشی (۱) نکات مدیریتی (٢) هدایت (۱) هماهنگــــی (۱) همایش ها (٦) هوش معنوی (۱) هوش هیجانی (٢) وظائف مدیریت (٦) ولایت فقیه (۸) کارآفرینی (۱) کتابهای الکترونیکی مدیریتی (۳) کتابهای مدیریتی (۱) کتب و نشریات (۱۸) کلید سوالات آزمون (۱) کمک هزینه عائله مندی (۱) کمک هزینه مسکن (۱)
دوستان من پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطالب مرتبط با دروس مدیریت و حسابداری دکتر کرم اله دانشفرد دومين جشنواره ملی شهرنگار- مدیریت شهری مشهد در آینه رسانه دانشکده اقتصاد و مدیریت واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی فروشگاه اینترنتی مهرویان پایگاه فرهنگی روایت صدر پایگاه خبری تحلیلی علمی فرهنگی اجتماعی خانم اسلامی زاده آقای توکلی خانم دولتی خانم بائی خانم جباری خانم سهرابی آقای امیرهوشنگ دهپور آقای محمدعلی زارعی خانم صفری آقای هوشنگ یاورپور خانم اکبری آقای ریحانی خانم رحیمی خانم گلچی کمیته علمی مدیریت دولتی دیار رنج آقای کیانی علی زنگانه ابوالفضل فراهانی-مدیریت خانم رحیمی-مبانی مدیریت خانم محمد سلطانی-جزوات مبانی سازمان و مدیریت علی اکبر پورمهدی-مبانی سازمان و مدیریت خانم ارسلاني ناهيد خانم اخلاقی خانم ثقفی سالار افتاده-جزوات مبانی سازمان و مدیریت اخبار فناوری اطلاعات طراح قالب